Arte-monumentuak

Galdakaoko Andra Mari elizeaBizkaiko ekonomia, XIX. mendeko azken herenera arte, ezegonkorra zanez, ez da erraza eliz arkitektura eta eskulturako ale asko eta aberatsik aurkitzea. Eskultura erromanikoaren barruan, Galdakaoko Andra Mari elizea da garrantzitsuena; ermitarik zaharrena Abrisketako San Pedro da, Arrigorriagan. Era berean, aitagarriak dira Zumetxagako San Migel ermita eta San Pelaio parrokia Bakion.
Estilo berekoak dira geroko eraikinetan barriro jarritako portadak (Fruizko San Salvador, Lemoizko Andra Mari, Artzentalesko Linaresko San Migel, Gautegiz-Arteagako Andra Mari, Balmasedako Kolitza mendiko San Roke eta San Sebastian, Orozkoko Olarteko San Bartolome eta Igorreko Santa Luzia) eta aurreko eraikin batzuetatik hartutako beste hondakin batzuk (leihoak, bataiarriak, e.a) dozenatik gora eliza edo ermitatan.

Bilboko SantiagoTenplu gotikoen artean, Bilboko Santiago, Lekeitioko Santa Maria, Bilboko San Antonio Abade, Gernikako Santa Maria eta Balmasedako San Severino nabarmentzen dira. Errenazimendurako trantsizino aldiko gotikoan, Gueñesko Santa Maria, Bermeoko Santa Eufemia, Erandioko Santa Maria eta Axpe-Busturiako Santa Maria dira aitagarriak. Aldi honetan harrizko gurutzadura ederrak eraiki ziran; Durangoko Kurutziagako kurutzea da adibiderik garrantzitsuena.

Errenazimenduan, XVI. mendean jasotako tenplu batzuk egitura arkitektoniko gotikoak dabez eta "euskal gotikoa" deitutakoaren barruan dagoz. Arte honen adierazle dira: Ondarroako Santa Maria, Mungiako San Pedro, Elorrioko Etxebarriako San Agustin eta Sortzez Garbia, Loiuko San Pedro, Ziortzako Kolegiatako eliza, Xemeingo Santa Maria, Zamudioko San Martin, Deustuko San Pedro, Portugaleteko Santa Maria, Begoñako Santa Maria, Atxuriko Gizakundea eta Abandoko San Bizente Martiria, Bilbon.

Barrokoan, Bilboko Joan Santuak eta San Nikolas, Lezamako Santa Maria, Karrantzako Santa Zezilia, e.a. nabarmentzen dira. Ezin doguz ahaztu dorre barroko ugari eta ederrak: esate baterako, Otxandioko Santa Maria, Iurretako San Migel, Elorrioko Sortzez Garbia, Bilboko San Antonio Abade, e.a.

Aldi garaikidean, XIX. mende amaieran, Bilboko Santiagoko dorrea eta fatxada eraikitzen da, Jesuiten Eliza-Egoitza, Bilboko San Frantzisko, e.a.

Lekeitioko erretaulaAzken aipamena, erretaula interesgarrienei buruz. Hispaniar-flandestar estiloaren barruan, Lekeitiokoa, Goikolegeako San Emeterio eta San Zeledoniorena eta Bilboko Museo Arkeologikoan dagoan Gizaburuagakoa nabarmentzen dira. Errenazimenduan, Portugaleteko Santa Maria, Galdakaoko Elexaldeko Andra Mari, Etxebarriako San Agustin, Ziortzako Santa Maria, Xemeingo Santa Maria eta Deustuko San Pedroko alboak aitatu daitekez; geroago, Durangoko Santa Maria, Zeberio, Elorrio, Turtzioz, Karrantza, Deustu, Zeanuri, e.a. Hirurogei erretaula interesgarritik gora aitatu daitekez barroko alditik, Ermukoa, Zornotzakoa, Elorriokoa nabarmenduz, eta neoklasikoan, Errigoitikoa, Begoñakoa eta Abandoko San Bizente Martiria dakarguz gogora.

Begoñako Andra MariBasilika-elizei dagokienez, honeek dira: Bilboko Santiago (1819), Begoñako Andra Mari (1908), Lekeitioko Santa Maria (1884) eta Portugaleteko Santa Maria (1950). Era berean, Eusko Jaurlaritzak "interes artistiko edo monumentala" daben eraikintzat hartu ditu Elizbarrutiko eraikin erlijioso batzuk; beste batzuk izendapen hori jasotzeko bidean dagoz.

 

ERAIKIN ERLIJIOSOAK
HerriaEliza

Aulestia:

Iglesia parroquial de San Juan Bautista de Murélaga

Areatza (Villaro)

Iglesia parroquial de San Bartolomé

Bakio:

Ermita parroquial de San Pelayo

Balmaseda:

Iglesia parroquial de San Severino
Iglesia de San Juan del Moral

Bermeo:

Iglesia parroquial de Santa Eufemia
Iglesia de Santa María
Antiguo Claustro de San Francisco / Convento de San Francisco

Bilbao:

Catedral de Santiago Apóstol
Iglesia parroquial de los Santos Juanes
Iglesia parroquial de San Antón
Iglesia parroquial de San Nicolás
Iglesia parroquial de San Francisco de Asís

Busturia:

Iglesia parroquial de Santa María
Ermita del Santo Cristo

Durango:

Iglesia parroquial de Santa María de Uríbarri
Iglesia parroquial de Santa Ana

Elorrio:

Iglesia parroquial de Purísima Concepción

Galdakao:

Iglesia de Andra Mari

Getxo:

Iglesia parroquial de San Ignacio
Iglesia de Nuestra Señora del Carmen

Güeñes:

Iglesia parroquial de Santa María

Larrabetzu:

Iglesia parroquial de la Asunción
Iglesia parroquial de San Emeterio San Celedonio (Goikolexea)

Lekeitio:

Iglesia parroquial de Santa María
Iglesia de San José
Convento de Santo Domingo

Markina:

Iglesia parroquial de Santa María su cementerio
Colegiata de Zenarruza
Iglesia convento del Carmen
Iglesia convento de San José
Iglesia convento de La Merced
Iglesia parroquial Santo Tomás de Bolívar

Otxandio:

Iglesia parroquial de Santa Marina

Plentzia:

Iglesia parroquial de Santa María Magdalena

Portugalete:

Iglesia parroquial de Santa María
ERRETAULAK
HerriaElizaErretaula

Amorebieta:

La Asunción de Nuestra SeñoraErretaula Nagusia

Arteaga:

Santa María de GautegizErretaula Nagusia

Bermeo:

La Asunción de Santa MaríaErretaulas de S. Juan Bautista, Inmaculada
Concepción, Ntra. Sra. del Rosario S. José 

Bérriz:

San Juan BautistaErretaula Nagusia

Bilbao:

Santos JuanesErretaula Nagusia alboak
San Nicolás de Bari
La Piedad, S. Blas, S. José
Erretaula Nagusia
S. Crispín y Crispiniano 

Durango:

Santa María de UríbarriErretaula Nagusia

Elorrio:

Purísima ConcepciónErretaula Nagusia

Ermua:

SantiagoErretaula Nagusia

Galdakao:

Andra Mari de ElexaldeErretaula Nagusia

Goikolexea:

Santos Emeterio CeledonioErretaula Nagusia

Gordexola:

San Juan DegolladoErretaula Nagusia

Güeñes:

Santa MaríaErretaula Nagusia

Lekeitio:

La Asunción de Nuestra SeñoraErretaula Nagusia Tríptico de la Pasión

Markina:

La Asunción de Nuestra SeñoraErretaula Nagusia
Convento de Nª. Sª. del CarmenErretaula Nagusia alboak

Portugalete:

Santa MaríaErretaula Nagusia

Zeanuri:

La Asunción de Nuestra SeñoraErretaula Nagusia

Zenarrutza:

La Asunción de Nuestra SeñoraErretaula Nagusia

Bizkaiko uria izan arren, Gasteizko Elizbarrutian dagoan Urduñan, Santa Maria eta San Joan (Familia Santua) elizak monumentu lez katalogatuta dagoz.

Gainera, parroki elizako Erretaula Nagusia, Antiguako Andra Maria elizakoa eta Josefinoen Ikastetxeko nagusia eta alboak.